මුළු වසර හතළිස් පහ තුළම වාර්ෂික සාමාන්ය වාර්ෂික ක්ෂය වීම 6.72% ක් පමණ වන අතර එය නව උද්ධමන ඉලක්කයේ ඉහළ පරාසය තුළ පවතී. ගැටලුව විසඳීම වෙනුවට, නව ක්රමය මඟින් අතීත අර්බුද ඇති කළ අස්ථාවරත්වයම පවත්වා ගෙන යා හැකි අතර, එමඟින් එය නැවැත්වීමට වඩා එය දිගටම කරගෙන යාමට ඉඩ ඇත.
වැඩිහිටියන්ගේ ඉතුරුම් කෙරෙහි ඇති බලපෑම තියුණුය, නමුත් තරුණයින්ට වුවද ඒ තරම් හොඳක් සිදු වන බවක් පෙනෙන්නට නැත. පෙනෙන පරිදි මධ්යස්ථ උද්ධමන මට්ටම් පවා නිහඬව පුරවැසියන්ගේ එදිනෙදා යහපැවැත්මට බාධා කළ හැකිය. මිල ගණන් ඉහළ යන විට, මිනිසුන් තම වැටුපෙන් මිලදී ගැනීමට ඇති හැකියාව අඩු වන බව සොයා ගන්නා අතර ජීවන රටාවන් සීමා කරන දුෂ්කර තේරීම්වලට අනුගතවීමට බල කරයි. ඉතිරි කිරීමද දුෂ්කර වන අතර ඉතිරිකිරීම්වලින් කළ හැකි දේවල වටිනාකම අහිමි වේ. තවද විනිමය අනුපාතය දුර්වල වන අතර, ආනයන වඩාත් මිල අධික වේ. එමඟින් ඉහළ යන වියදම් චක්රයක් ඇති වේ. ස්ථාවර හෝ අඩු ආදායම්ලාභීන් සඳහා, මෙම පීඩනයන්ගෙන් ඇති වන බලපෑම විශේෂයෙන්ම දරුණු ගණයේ එකකි.
උද්ධමන ඉලක්කයක් සැකසීම
උද්ධමන අනුපාතය අඩු වන තරමට වඩා හොඳ බව පැහැදිලිය. උද්ධමනය 0%ට ආසන්නව තිබීමෙන් මිල වෙනස් වීම නිසා ඇතිවන ගැටළු අඩු වේ. එබැවින් එය හොඳ අදහසක් සේ පෙනේ. නමුත් ධනවත් රටවල මහ බැංකු අවධමනයට, එනම් මිල අඛණ්ඩව පහත වැටීමට බෙහෙවින් බිය වෙති. එබැවින් ඔවුන් එතරම් දුරට උද්ධමනය ඉලක්කය අඩු කිරීමෙන් වැළකී සිටිති.
අවධමනය ගැන බිය වන්නේ ඇයි?
2022 සිට 2024 දක්වා කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් සිය භාණ්ඩාගාර බිල්පත් තොගය විකුණා දමමින් අවධමන ප්රතිපත්තියක් ක්රියාත්මක කළ අතර, එහිදී උද්ධමනය ශුන්යයට ආසන්න විය. ඒ අනුව විනිමය අනුපාතය (360/- සට 300/- දක්වා) ශක්තිමත් වූ අතර ආනයන පිරිවැය, විශේෂයෙන් බලශක්ති පිරිවැය අඩු විය.
මිල පහත වැටීම සෑම විටම නරක දෙයක් නොවේ. ඵලදායිතාව වැඩි වීම; යම් යම් යෙදවුම් මට්ටමක් සඳහා ඉහළ මට්ටමේ නිමැවුමක් නිර්මාණය වීම වැනි කරුණු මත මිල පහත වැටේ. භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කිරීමේදී ශ්රී ලංකාවේ කාර්යක්ෂමතාව දැනටමත් පවතින්නේ අඩු මට්ටමකය ග මෑතකදී එය තවත් නරක අතට හැරී ඇත. රජය මිල පාලනයන් හරහා නොව, ඵලදායිතා වැඩිදියුණු කිරීම් සඳහා සහාය වීම තුළින් මිල පහත වැටීම දිරිමත් කළ යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස වෙළඳාම සහ ආයෝජන සඳහා සීමාවන් ලිහිල් කිරීම වැනි ක්රියාමාර්ග ඔස්සේ එය ඵලදායිතා වර්ධනයට ඇති බාධක ඉවත් කළ යුතුය.
මිල පහත වැටීම යනු ජීවන මට්ටම් වැඩිදියුණු වීම යන්නයි. එසේ නම් මහ බැංකු මේ ගැන බිය වන්නේ ඇයි? මෙහිදී ඇති වන ගැටලුව වන්නේ, මහා අවපාතයෙන් පසුව, ආර්ථික විද්යාඥ කේන්ස් විසින් රැකියා අහිමිවීම් සමඟ මිල පහත වැටීම (අවධමනය) යන කාරණය සම්බන්ධ කිරීමත් එම බිය තවමත් පහ නොවී තිබීමත් ය. මෙම බිය නිසා, ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් බොහෝ විට අවධමනය වැළැක්වීම කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන අතර එමඟින් ඔවුන් ඉහළ උද්ධමනය පිළිගැනීමට වැඩි ඉඩක් ඇත. ස්ටීවන් ඩී. කිං මෙසේ සටහන් කර තිබේ:
“ඉතිහාසය පුරාම මිල මට්ටම ඉහළ යාමත් පහත වැටීමත් සිදු ව ඇත. විසිවන සියවස සහ ඉන් ඔබ්බට, මිල මට්ටමේ පහත වැටීම් දුර්ලභ තත්ත්වයන් බවට පත්ව ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, විසිවන සියවස විසි එක්වන සියවසට පිවිසෙන විට, මිල පහත වැටීම් පිළිබඳ බිය අන්තයටම ළඟා වී උමතුවක් වී තිබේ. දහනව වන සියවසේ අගභාගයේදී දක්නට ලැබුණු ආකාරයේ ̔සාධනීය අවධමනය̕ පිළිබඳ හැකියාව නොසලකා හරින ලදී. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් සියලු වර්ගවල අවධමනය සැලකුවේ හානිකර සහ වළක්වා ගත යුතු දෙයක් ලෙසය.
මිල පහත වැටෙන විට වැටුප් පහත වැටෙන්නේ නැත්නම්, ව්යාපාරවලට ලැබෙන්නේ අඩු ලාභයකි. මෙය බොහෝ සමාගම් බංකොලොත් වීමට හේතු විය හැකි අතර, 1930 ගණන්වල මෙන් ඉතා ඉහළ විරැකියාවකට තුඩු දිය හැකිය.
...අවධමනය වැළැක්වීමට ඕනෑවට වඩා උත්සාහ කිරීම සෑම විටම පාහේ උද්ධමනය කෙරෙහි නැඹුරුතාවයක් ඇති කිරීම වැළැක්විය නොහැකිය. යම් ආකාරයක ̔සාධනීය අවධමනයක්̕ (ආර්ථික බිඳවැටීම නොව ඵලදායිතා ලාභ නිසා ඇති වන ආකාරයේ) ඇති අවස්ථාවකදී පවා මෙය සිදුවිය හැකිය .
මිල දර්ශක භාවිතයෙන් උද්ධමනය මනිනු ලබන විට, පහත වැටෙන මිල ගණන්, ඒවායේ හේතුව කුමක් වුවත්, ”අවධමනය” ලෙස සටහන් වේ.
උද්ධමනය සහ මුදල් ප්රතිපත්තිය ගැන නැවත සිතා බැලීම
උද්ධමනය වියුක්ත සංඛ්යාලේඛන අනුව නොව ආර්ථික ක්රියාකාරකම් කෙරෙහි එමඟින් ඇති වෙන බලපෑම අනුව සලකා බැලිය යුත්තකි. හිටපු ෆෙඩරල් සංචිත සභාපති පෝල් වොල්කර්, උද්ධමනයේ නිවැරදි මට්ටම පිළිබඳ ග්රීන්ස්පෑන්ගේ අර්ථ දැක්වීම අනුමත කළේ මෙසේය:
“සාමාන්ය මිල මට්ටමේ අපේක්ෂිත වෙනස්කම් මඟින් ව්යාපාරවල හෝ කුටුම්භවල තීරණවලට බලපෑමක් නොකරන තත්ත්වය” .
වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, (සාමාන්යයෙන් උද්ධමන අනුපාතය) ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින බැවින් එය ජනතාවගේ එදිනෙදා තීරණවලට බලපාන්නේ නැත හෝ ඔවුන්ට මිල ගණන් ගැන කරදර වීමට හේතු නොවේ.
උද්ධමන දර්ශක සහජයෙන්ම අපැහැදිලි බවත් නිශ්චිත සංඛ්යාත්මක ඉලක්ක කරා ළඟා වීමේ උමතුව දුර්වල ප්රතිපත්ති තීරණවලට හේතු වන බවත් ඔහු තවදුරටත් සඳහන් කළේය.
“කිසිම මිල දර්ශකයකට පාරිභෝගික මිල ගණන්වල සැබෑ වෙනස සියයට දහයෙන් එකක් හෝ හතරෙන් එකක් දක්වා ග්රහණය කර ගත නොහැක. භාණ්ඩ හා සේවාවල විවිධත්වය, ඉල්ලුමේ මාරුවීම්, මිලකරණයේ සහ ගුණාත්මකභාවයේ සියුම් වෙනස්කම් මාසයෙන් මාසයට හෝ වසරින් වසර නිශ්චිතව ගණනය කිරීමට නොහැකි තරම් සංකීර්ණය. එපමණක් නොව, ආර්ථිකයක් වර්ධනය වන විට හෝ මන්දගාමී වන විට, ආර්ථික ප්රසාරණයේ කාල පරිච්ඡේදවල මිල ගණන් තව ටිකක් ඉහළට වෙනස් වීමේ ප්රවණතාවක් පවතී, සමහර විට ආර්ථිකය මන්දගාමී වන විට හෝ පසුබෑමේදී ටිකක් පහළට යන නමුත් වසරින් වසර සිදු වන වෙනස්කම් සෑම විටම එකම මට්ටමක නොපවතී.” (වොල්කර්, 2018)
වොල්කර්ට අනුව, මුදල් ප්රතිපත්තියේ ප්රධාන ඉලක්කය වන්නේ අනාගතයේදී මුදල් එහි වටිනාකම තබා ගන්නා බවට මිනිසුන්ට විශ්වාස කළ හැකි බව සහතික කිරීමයි.
“අපි සාමාන්යයෙන් උපකල්පනය කරන්නේ කාලයත් සමඟ මුදලේ වටිනාකම නොනැසී රඳවා ගනු ඇති බවයි. එබැවින් එයට ආහාර, නිවසක් හෝ පසුව ස්ථාවර මුදලක් ගෙවන බැඳුම්කරයක් වැනි දෙයක් අද හෙට මෙන්ම අනාගතයේ යම් දිනකදීද එකම මිලට මිලදී ගත හැකි බවය. එම අපේක්ෂාව, එම විශ්වාසය පවත්වා ගැනීම මුදල් ප්රතිපත්තියේ මූලික වගකීමකි.” මුදල් එහි වටිනාකම පවත්වා ගන්නා බවට මිනිසුන්ට විශ්වාස කළ හැකි බව සහතික කිරීම මුදල් ප්රතිපත්තියේ ප්රධාන කාර්යයන්ගෙන් එකකි. ”
මේ ආකාරයෙන් බැලූ විට 2% ඉලක්කයක් 5% ට වඩා හොඳයි නමුත් වෝකර් පෙන්වා දෙන පරිදි
“සියයට 2ක උද්ධමන අනුපාතය සාර්ථකව පවත්වා ගෙන යාමෙන් අදහස් වන්නේ එක් පරම්පරාවක කාලයට වඩා මඳක් වැඩි කාලයක් තුළ මිල මට්ටම දෙගුණ වන බවයි” .
මෙම අදහස නිශ්චිත සංඛ්යා ඉලක්කයක් බවට පත් කිරීමෙන් මිල ගණන් ඉහළ යාමේ සම්භාවිතාව වැඩි වන බවට ඔහු අනතුරු ඇඟව්වේය. විශේෂයෙන් එම ඉලක්කයට අවම සීමාවක් ඇතුළත් කර ඇත්නම් උද්ධමනය මත ඉහළ යන පීඩනයක් ඇති කරයි.
“එවැනි සංඛ්යාත්මක නිරවද්යතාවයකින් පෙනී යන්නේ තත්වයන් වෙනස් වන විට වඩාත් නම්යශීලී ඉලක්ක කිරීමකින් ප්රතිපත්තිය සියුම් ලෙස සකස් කළ හැකි බවයි. ආර්ථිකය ඉතා මන්දගාමී බවක් පෙනේ නම් සුළු උත්තේජනයක් ලබා දීම සඳහා සමහර විට සියයට 3 දක්වා වැඩි වීමක් විය හැකිද? සහ, සියයට 3 ප්රමාණවත් නොවේ නම්, සියයට 4ක් දක්වා එය වැඩි නොකරන්නේ මන්ද?”(වොල්කර්, 2018)
අවපාතයන් තේරුම් ගැනීම
මහා අවපාතයට පෙර, 1920 ගණන්වල (මෙම කාලය ̔ගිගිරුම් හඩ සහිත විසි ගණන් ලෙසද සැලකේ) ෆෙඩරල් සංචිතයෙන් පහසුවෙන් ණයට ගැනීම නිසා වේගවත් ආර්ථික වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි, නමුත් මෙම වර්ධනයට දිගු කල් පැවතිය නොහැකි වූ අතර 1929 මැද භාගයේදී පමණ අවසන් විය.
“කෘතිමව පවත්වා ගනු ලබන අඩු පොලී අනුපාත ව්යවසායකයින් නොමඟ යවන සුළුය. අඩු පොලී අනුපාත හරහා අධික ණය වර්ධනය ව්යවසායකයින්ගේ ලාභ-අලාභ ගණනය කිරීම් විකෘති කරයි. ලාභදායී සහ පහසු ණය මඟින් ව්යවසායකයින් තම ව්යාපෘති මගින් සැබවින්ම උපයන මුදලට වඩා වැඩි මුදලක් උපයනු ඇතැයි සිතීමට සලස්වයි. මුදල් ණයට ගැනීමට ලාභදායී බැවින් ණය දීම ආරක්ෂිතය යන සාවද්ය විශ්වාසය බැංකු තුළද පවතී. එහි ප්රතිඵලයක් වශයෙන්, කෘතිමව ලාභදායී ලෙස දක්වන ණය මඟින් ව්යාජ ඉල්ලුමක් ඇති කරන අතර එමඟින් ඒවා ලාභදායී බව පෙනේ. එබැවින්, ක්රියාත්මක කළ නොහැකි හෝ යථාර්ථවාදී නොවන ව්යාපෘති සඳහා වැඩි මුදලක් වැය වේ (එකින්සි, 2016) .”
ලාභ ණය මගින් මෙහෙයවනු ලබන උත්පාතයක් අවසන් වූ විට, ඉල්ලුමක් නොමැති ආයෝජන සිදු කර ඇති බව ව්යාපාර වටහා ගනී. උත්පාතය අතරතුර විකෘති වූ භාණ්ඩ මිශ්රණය තිරසාර නොවන අතර නිෂ්පාදන මට්ටමද එසේමය. එනම් නිෂ්පාදනය කරන ලද භාණ්ඩ වර්ග සහ ඉහළ නිෂ්පාදන ප්රමාණය දිගටම පවත්වා ගත හැක්කක් නොවේ. ආයෝජන ඉතා විශේෂිත භාවිතයන් සමඟ බැඳී ඇති බැවින්, මෙම ගැටළුව විසඳීමට කාලයක් ගතවේ. අවම වශයෙන් සමහර භාණ්ඩ කල් පවතින ඒවා වනු මෙන්ම ස්ථිර හෝ යම් ව්යාපෘතියකට විශේෂිත ඒවා වනු ඇත. එම භාණ්ඩ විකිණීම හෝ ඒවා භාවිතා කරමින් ව්යාපාර වසා දැමීම දුෂ්කර හා මන්දගාමී ක්රියාවලියකි. එම භාණ්ඩ විකිණීම හෝ ඒවා භාවිතා කරමින් ව්යාපාර වසා දැමීම දුෂ්කර හා මන්දගාමී ක්රියාවලියකි. මෙය මහා පරිමාණයෙන් සිදුවුවහොත්, බැංකු ද අවදානමට ලක් කළ හැකිය.
මේ අනුව, උද්ධමනය මගින් ඇති කරන ලද උත්පාතයකින් පසු ගැලපුම් කාලය දිගු හා වේදනාකාරී වන අතර එමඟින් කේන්ස් විසින් හඳුනා ගත් දිගු කාලීන විරැකියාව නිර්මාණය කරයි. උත්පාතය දිගු වන තරමට ගැටලුව වඩාත් නරක අතට හැරේ. විසඳුම වන්නේ අවපාතයට බිය නොවී, තිරසාර නොවන වර්ධනයක් ඇති කරන පහසු ණය ප්රතිපත්ති වළක්වා ගැනීමෙන් අදාළ ගැටළුව වළක්වා ගැනීමයි.
ජෝන් ටේලර් මෙම මතයට සහය දක්වන්නෙකි, එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝ කලාපයේ ප්රසාරණ ප්රතිපත්තිය නිවාස උත්පාතය වේගවත් කිරීමට වගකිව යුතු හේතු සාධකයක් බවත් එමඟින් අවසානයේදී 2008 නිවාස අර්බුදය පවා ඇති වූ බවටත් ඔහු තර්ක කරයි. එම අදහස, පොලී අනුපාත දිගු කාලයක් අවම මට්ටමක පවතින විට, බැංකු සහ අනෙකුත් මූල්ය ආයතන විශාල අවදානම් දැරීමට ඉඩ ඇති අතර, එය මූල්ය පද්ධතියේ සමස්ත ස්ථාවරත්වයට හානි කළ හැකිය යන මතය දැරූ ඩැන්ටයින්ගේ මතයට සමානය (ඩැන්ටයින්, 2012). ටේලර් යෝජනා කරන්නේ, මෙම කාලය තුළ මහ බැංකු ඉහළ පොලී අනුපාත නියම කර තිබුනේ නම්, පසුව ඇති වූ නිවාස බුබුල සහ ගෝලීය මූල්ය අර්බුදය වළක්වා ගත හැකිව තිබූ බවයි.
අවධමනය භයානක වන්නේ මූල්ය පද්ධතියේ බිඳවැටීමක් ඇති කරන්නේ නම් පමණක් බවට වෝකර් එකඟ වන අතර, ඒ නිසා ඔහු ලාභ මුදල් ප්රතිපත්තිවලට එරෙහිව තර්ක කරයි.
“අධමනය යනු මූල්ය පද්ධතියේ තීරණාත්මක බිඳවැටීමක් මගින් ඇති කරන තර්ජනයකි. මන්දගාමී වර්ධනයේ කාල පරිච්ඡේද සහ නැවත නැවතත් අවපාත ඇති වූ අතර, 1975 සහ 1982 වැනි කාලවලදී ඇති වූ දරුණු අවපාත පවා, මූල්ය පද්ධතියට බරපතල තර්ජනයක් ඇති කළේ නැත.
සැබෑ අවදානම වන්නේ හිතාමතා හෝ වැරදීමකින් උද්ධමනය ඉහළ යාමට ඉඩ දීමයි. එය වෙළඳපල අනතුරේ හෙළන නොසැලකිලිමත් සමපේක්ෂන සහ බුබුලු ඇති කරයි. උත්ප්රාසාත්මක ලෙස, අවධමනය වළක්වා ගැනීම සඳහා සුළු උද්ධමනයක් ඇති කිරීමට අඩු පොලී අනුපාතයක් පවත්වා ගැනීම වැනි පහසු මුදල් භාවිතා කිරීම ඇත්ත වශයෙන්ම අවධමනය ඇති කළ හැකිය (වොල්කර්, 2018).
අඩු සංවර්ධිත රටවල් සඳහා මුදල් ප්රතිපත්ති අරමුණු
මුදල් ප්රතිපත්තියේ අරමුණු විය යුත්තේ අභ්යන්තර ස්ථාවරත්වය (මිල ස්ථායිතාව හෝ උද්ධමනය) සහ බාහිර ස්ථාවරත්වය (ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදවළක්වා ගැනීම) පවත්වා ගැනීමයි. ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදයක් යනු විදේශ විනිමය අර්බුදයකි; ජාත්යන්තර මුදල් වෙත ප්රවේශ වීමට හෝ රඳවා ගැනීමට රටකට ඇති හැකියාව බිඳ වැටීමකි, එබැවින් මුදල්මය සංසිද්ධියකි.
සංචිත මුදල් ඒකකයක් නිකුත් නොකරන රටවලට ආනයන සඳහා ගෙවීමට, බාහිර ණය සේවා කිරීමට සහ සංචිත ගොඩනැගීම වෙනුවෙන් එසේ තමන් විසින් නිකුත් කළ නොහැකි මුදල් අත්පත් කර ගැනීමට සහ සැබවින්ම රැස් කිරීමට හැකි විය යුතුය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස දේශීය (අභ්යන්තර) ප්රතිපත්ති තීරණ බොහෝ දුරට බලපාන්නේ හෝ සීමා වන්නේ රට ජාත්යන්තරව කටයුතු කරන ආකාරයෙනි. මෙම අර්ථයෙන් රට ගෙවීම් ශේෂය සීමා කර ඇත. බාහිර කාර්ය සාධනය මඟින් රාජ්ය මූල්ය හා මුදල් ප්රතිපත්තිය ඇතුළුව දේශීය ප්රතිපත්ති අවකාශය සීමා කරයි.
විදේශ විනිමය ගලා ඒම් පාලනය කිරීමට හෝ පුරෝකථනය කිරීමට පවා අපහසු බැවින්, සංචිත සමුච්චය කිරීම සඳහා විදේශ විනිමය පිටතට ගලායාම කළමනාකරණය කිරීම අවශ්ය වේ. පසුගිය අර්බුදයේ (මෙන්ම 1960-70 ගණන්වලට අදාළව) පැහැදිලි වන පාඩම වන්නේ, ප්රමාණාත්මක සීමා කිරීම් සහ තීරුබදු පැනවීම් අකාර්යක්ෂම බවයි. විදේශ විනිමය පිටතට ගලායාම නියාමනය කිරීම සඳහා ඇති එකම ඵලදායී යාන්ත්රණය වන්නේ සමස්ත පරිභෝජනය සහ ආයෝජන මට්ටම් තීරණය කරන පොලී අනුපාතයයි. සංචිත රැස් කිරීමට අවශය නම්, විදේශ මුදල් පිටතට ගලායාම සීමා කරන සමස්ත ඉල්ලුම සීමා කරන මට්ටමක පොලී අනුපාතය පවත්වා ගත යුතුය. 2024 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ප්රතිපත්තිය ලිහිල් කරන තෙක් මහ බැංකුවට සංචිත ලබා ගැනීමට හැකි විය. එතැන් සිට ශුද්ධ සංචිත තත්ත්වය පහත වැටී ඇත (පහත වගුව බලන්න).
