දිල්මිණී අබේරත්න විසිනි
පසුගිය අප්රේල් මාසේ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් 2025 වාර්ෂික ආර්ථික විවරණය ඉදිරිපත් කර තිබෙනවා. ඒ අනුව අනාවරණය වුණු වැඳගත් කරුණු කීපයක් මේ ලිපියෙන් සංක්ෂිප්තව ඉදිරිපත් කිරීම අපේ අරමුණයි. මේ වාර්තාවට අනුව වැඩි වශයෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ පහත කරුණුවලටයි. එනම්,
දළ දේශීය නිෂ්පාදනය (දදේනි)
මූල්ය ප්රතිපත්ති ස්ථාවරය
වෙළඳපළ පොලී අනුපාත
බාහිර අංශවල කාර්යසාධනය
පුද්ගලික අංශයේ ණය
මතුපිට උද්ධමනය
ෆිස්කල් අංශය
මූල්ය අංශය
දළ දේශීය නිෂ්පාදනය (දදේනි)
2024 සහ 2025 වර්ෂ දෙක සැසඳීමේදී, සැබෑ දදේනි 5% මට්ටමේම රඳවා ගැනීමට සමත් වී ඇත. ඒ අනුව දදේනිට එක් එක් අංශවලින් ලබා දුන් දායකත්වය ප්රතිශතාත්මකව ගත් විට, වැඩිම දායකත්වයක් ලබා දී ඇත්තේ 7.8% ලෙස කර්මාන්ත අංශයෙනි. සෙසු අංශ වන කෘෂිකාර්මික අංශය සහ සේවා අංශය, පිළිවෙලින් 1.4% සහ 3.3% ලෙසින් ආර්ථිකයට දායක වී තිබේ.
දෙවසර තුළ නාමික දදේනියේ වර්ධනයක් සටහන්ව ඇත්තේ 2024 වසරේදී රුපියල් ට්රිලියන 30.1 වූ නාමික දදේනි අගය 2025දී රුපියල් ට්රිලියන 32.8 ලෙස ඉහළ යාමෙනි. එම අගය ඇ.ඩො. බිලියනවලින් 2024 වසරේදී 99.6 ලෙසත් 2025දී ඇ.ඩො. බිලියන 108.8 ලෙසත් දැක්වේ. තවද 2025 වසරේදී ඒක පුද්ගල දදේනි ඇ.ඩො 5000ක් වන අතර එය 2024 වසරේ අගය වන ඇ.ඩො. 4546ට වඩා සාපේක්ෂව වර්ධනය වීමකි.
2. මූල්ය ප්රතිපත්ති ස්ථාවරය
2025 වසරේ වැඩි කාලයක් පුරාවට ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව, මධ්ය කාලීන මිල ස්ථායිතාව සහතික කරමින් රටේ ආර්ථික ප්රකෘතියට සහාය වීම සඳහා සහනදායී මුදල් ප්රතිපත්ති ස්ථාවරයක් පවත්වා ගත්තේය. මින් පෙර හඳුන්වා දුන් ප්රතිපත්ති අනුපාත අඩු කිරීම් නිසා නිර්මාණය වූ අඩු පොලී අනුපාත පරිසරය, දේශීයආර්ථික ක්රියාකාරකම් උත්තේජනය කිරීමටත්, වෙළඳපොළ විශ්වාසය ශක්තිමත් කිරීමට සහ මූල්ය තත්ත්වයන් වැඩිදියුණු කිරීමටත් උපකාරී විය. සැපයුම් පාර්ශ්ව සාධක හේතුවෙන් උද්ධමනය අඩු මට්ටමක පැවතීමත් තාවකාලික අවධමන අවධියකට ඇතුළු වීමත් සිදු වුණා.
3. වෙළඳපළ පොලී අනුපාත
2025 වසර තුළ වෙළඳපොළ පොලී අනුපාත සාමාන්යයෙන් පහළ යාමේ ප්රවණතාවක් පැවති අතර එමඟින් පෙන්නුම් කරන්නේ ලිහිල් මුදල් ප්රතිපත්ති ස්ථාවරය සහ වැඩිදියුණු වූ සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වයයි. කෙටිකාලීන මුදල් වෙළඳපොළ අනුපාත, එක්දින ප්රතිපත්ති පොලී අනුපාතය සමඟ පුළුල් ලෙස සමපාත වූ අතර, වාණිජ බැංකුවල ණය සහ තැන්පතු අනුපාත ක්රමයෙන් පහත වැටුණි. වසරේ අවසාන භාගයේදී, දේශීය මුදල් වෙළඳපොළේ ද්රවශීලතා අතිරික්තයක් පැවතීම නිසා එම අතිරික්ත ද්රවශීලතාවය අවශෝෂණය කර ගැනීමට සහ කෙටි කාලීන පොලී අනුපාතවල ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම වෙනුවෙන් මහ බැංකුව විසින් ප්රති විකුණුම් වෙන්දේසි පැවැත්වීමට පෙළඹුණි.
මූලාශ්රය : වාර්ෂික ආර්ථික විවරණය , ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (2025)
4. බාහිර අංශවල කාර්යසාධනය
මේ සම්බන්ධයෙන් වඩාත්ම කැපී පෙනෙන කරුණ වන්නේ වෙළඳ ශේෂයේ හිඟය පුළුල් වී තිබීමයි. 2024 වසරේදී ඇ.ඩො. බිලියන 6.1 වූ වෙළඳ ශේෂ හිඟය, 2025 වසර වන විට ඇ.ඩො. බිලියන 7.9 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. රටට විදේශ විනිමය සපයන ප්රධාන මාර්ගයක් වන සංචාරක කර්මාන්තය 2024 වසරදී මෙන්ම 2025 වසරේදී වර්ධනයක් වාර්තා කර ඇත්තේ සංචාරක පැමිණීම් මිලියන 2.06 සිට 2.36 ලෙසිනි. තවද විදේශයන්හි සේවය කරන ශ්රමිකයන් විසින් මෙරටට එවනු ලබන විදේශ ප්රේෂණවල සැලකිව යුතු වර්ධනයක් වාර්තා කර ඇත්තේ 2024 වසරේදී ඇ.ඩො. බිලියන 6.6 සිට 2025 වසරේදී ඇ.ඩො. බිලියන 8.1 දක්වා වර්ධනය වීමෙනි.
2024 වසරේදී ඇ.ඩො. බිලියන 6.1 වූ දළ නිල සංචිත 2025දී ඇ.ඩො. බිලියන 6.8 දක්වා වර්ධනය විය. ශ්රී ලංකා රුපියලේ හැසිරීම 2024 වසරට සාපේක්ෂව 2025 වසරේ පෙන්වන්නේ පසුබෑමකි. එනම් 2024 වසරේ ඇමරිකානු ඩොලරයක් සඳහා ශ්රී ලංකන් රුපියල් 292.58ක අගයයක් වාර්තා වූ අතර 2025දී එම අගය ඩොලරයක් සඳහා රුපියල් 309.99 ලෙස සටහන් විය. ඒ අනුව 2024 වසරේදී රුපියල ඊට පෙර වසරට සාපේක්ෂව 10.7% අගයකින් අධිප්රමාණය වී තිබූ අතර 2025දී එය 5.6% අවප්රමාණය වී තිබේ. සාධනීය කරුණක් ලෙස 2025 වසරේදී ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තය ඉහළ යාම සැලකිය හැකිය. ඒ ඇ.ඩො. බිලියන 1.2 සිට 1.7 දක්වා වැඩිවීමකි.
5. පුද්ගලික අංශයේ ණය
2025දී පෞද්ගලික අංශයට ලබා දුන් ණය සැලකිය යුතු ප්රසාරණයක් වාර්තා කළ අතර, එයට අඩු පොලී අනුපාත, වැඩිදියුණු කළ ව්යාපාරික මනෝභාවය සහ ආර්ථික ක්රියාකාරකම් ක්රමයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වීම හේතු විය. වාර්ෂික ආර්ථික සමාලෝචනයට අනුව, බලපත්රලාභී වාණිජ බැංකු විසින් පෞද්ගලික අංශයට ලබා දුන් ණය වසර තුළ රුපියල් ට්රිලියන 2.1 කින් පමණ වැඩි වූ අතර එය වාර්තාගත ඉහළම වාර්ෂික ප්රසාරණය සනිටුහන් කළේය. ආනයන සීමාවන් ලිහිල් කිරීමෙන් පසු වාහන ආනයනය ඇතුළුව මූල්යකරණය සඳහා ඇති ඉල්ලුම ඉහළ යාම හේතුවෙන්, විශේෂයෙන් 2025 මැද භාගයෙන් පසු පෞද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය වේගවත් විය. මූල්ය ඒකාබද්ධතාවය හේතුවෙන් රජයේ ණය ගැනීමේ අවශ්යතා ලිහිල් කිරීම මඟින් ව්යාපාර සහ කුටුම්භ සඳහා ණය දීම පුළුල් කිරීමට බැංකුවලට වැඩි ඉඩක් නිර්මාණය විය.
6. මතුපිට උද්ධමනය
2025 වසරේ උද්ධමනය පාලිත තත්ත්වයක පැවතුණි. ගෙවී ගිය අර්බුද සමයන්හි පාලනයෙන් තොරව ඉතාමත් ඉක්මණින් උච්ච්ජාවචනය වූ උද්ධමනය 2023 සහ 2024 කාලවලදී නිවැරදි ප්රතිපත්ති නිසා අඩු මට්ටමකට ගෙන ඒමට හැකි විය. 2024 වසර අග භාගය වන විට සෘණ අගයයක් කරා ගිය උද්ධමනය 2025 අගෝස්තු මාසය පමණ වන තුරුම එම මට්ටමේ පැවතුණි. ඉලක්කගත 5%ක උද්ධමන අනුපාතිකය පවත්වාගෙන යාම ආනයනික භාණ්ඩවල මිල ගණන් අඛණ්ඩව සහ අනපේක්ෂිතව ඉහළ යාම, රුපියල බාල්දු වීම යන කරුණු මත අභියෝගාත්මක වී තිබේ.
7. ෆිස්කල් අංශය
අයවැය හිඟය දදේනියේ ප්රතිශතයක් ලෙස 2024 වසරේදී 6.8% මට්ටමකත් 2025දී 2.3% මට්ටමේත් පැවතිණි. ඒ අනුව අයවැය හිඟය සැලකිව යුතු මට්ටමකින් අඩු වීමක් වාර්තා වී තිබේ. ප්රාථමික ශේෂය අඛණ්ඩව තුන්වන වසරටත් අතිරික්තයක් වාර්තා කළ අතර ශක්තිමත් වූ සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වයන් මධ්යයේ මූල්ය අංශයේ කාර්ය සාධනය වැඩිදියුණු විය. 2024 වසරේදී ප්රාථමික ශේෂය දදේනියෙන් 2.2%ක් වූ අතර 2025දී 5.4% දක්වා ඉහළ නංවා ගෙන තිබේ. තවද 2024 වසරේදී දදේනියෙන් 13.6% වූ රජයේ ආදායම 2025 වන විට 16.7% දක්වා ඉහළ නංවා ගැනීමට හැකි විය. මධ්යම රජයේ ණය ප්රතිශතාත්මකව සුළු අඩු වීමක්ද වාර්තා වේ. ඒ අනුව 2024දී දදේනියෙන් 95.5% වූ මධ්යම රජයේ ණය 2025දී 91.6% දක්වා අඩු වී තිබේ.
8. මූල්ය අංශය
ශක්තිමත් වන සාර්ව ආර්ථික තත්ත්වයන් සහ අඛණ්ඩ ආර්ථික ස්ථායීකරණ උත්සාහයන් මධ්යයේ 2025 වසර තුළ මූල්ය අංශය වැඩිදියුණු වූ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් පෙන්නුම් කළේය. අර්බුදකාරී වසරවලට සාපේක්ෂව වඩා හොඳ ද්රවශීලතා තත්ත්වයන්, අඩු මූල්ය ආතතිය සහ ශක්තිමත් වෙළඳපල විශ්වාසය සමඟ බැංකු අංශයේ තත්ත්වයන් වැඩිදියුණු විය. ස්වෛරී අවදානම මධ්යස්ථ වීම සහ බාහිර ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ප්රගතිය මූල්ය වෙළඳපොළවල ස්ථාවරත්වයට තවදුරටත් සහය විය. මේ අතර, ණය වර්ධනයට සහ ආර්ථික ප්රකෘතියට සහාය වන අතරම පද්ධතිමය ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මූල්ය අංශයේ අධීක්ෂණය සහ ද්රවශීලතා කළමනාකරණ මෙහෙයුම් ශක්තිමත් කිරීම මහ බැංකුව අඛණ්ඩව සිදු කළේය. සමස්තයක් වශයෙන්, ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාවයන් සහ දේශීය ව්යුහාත්මක අභියෝග මධ්යයේ පවා මූල්ය පද්ධතිය ක්රමයෙන් සාමාන්යකරණය වීමේ සලකුණු පෙන්නුම් කළේය.
සාරාංශය
සමස්තයක් වශයෙන් ගත් විට, 2025 මහ බැංකුවේ වාර්ෂික ආර්ථික සමාලෝචනය, මෑත වසරවල අත්විඳින ලද දැඩි සාර්ව ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ක්රමයෙන් ස්ථාවර වන ශ්රී ලංකා ආර්ථිකයක චිත්රයක් ඉදිරිපත් කරයි. වැඩිදියුණු කළ මූල්ය කාර්ය සාධනය, සහනදායී මුදල් තත්ත්වයන්, ශක්තිමත් බාහිර අංශ දර්ශක සහ පෞද්ගලික අංශයේ ණය නැවත පණ ගැන්වීම සාමූහිකව අඛණ්ඩ යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ ක්රියාවලියට සහාය විය. ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාව, උද්ධමන අවදානම් සහ බාහිර අවදානම් වැනි අභියෝග තවමත් පවතින අතර, 2025 තුළ ආර්ථිකය කැපී පෙනෙන ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් පෙන්නුම් කළේය. දිගුකාලීනව ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික වර්ධනය පවත්වා ගැනීමට සහ දිගුකාලීන සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහතික කිරීමට අඛණ්ඩ ප්රතිපත්ති විනය, මූල්ය අංශයේ ස්ථාවරත්වය සහ ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ අත්යවශ්ය වනු ඇතැයි යන්න මෙම සමාලෝචනයේ යෝජනාවයි.